آشنايي با دکتر الهی
شهر ملبورن بار ديگر افتخار دارد كه ميزبان دانشمند و
فيلسوف برجسته و وارسته آقاي دكتر الهي قمشه اي باشد . عليرغم
فعاليتهاي بسيار ، برنامه روزانه پر تحرك و طبيعت خستگي ناپذير
ايشان و به رشته تحرير در آوردن بسياري كتابها و مقالات و ايراد
سخنراني هاي متعدد در نقاط مختلف دنيا به نظر مي رسد كه در اين
دنياي پر هياهو كه سرشار از اطلاعات اغلب بيهوده و با تاريخ مصرف
يكي دو روزه است ، هنوز بسياري از مشتاقان ادب و فرهنگ نداي
دروني استاد قمشه اي را بگوش جان نشنيده اند. چنين روزهايي كه
ايشان شخصا در ملبورن در ميان ما هستند مي توانند روزهايي تاريخي
براي ما بوده و چنانچه از آنها استفاده مناسب نمائيم شايد زندگي
خود را 180 درجه چرخانده و قدمي به شناخت بيشتر خود برداشته و به
آنچه براي ما شادي و خوشبختي واقعي مي آورد نزديك تر شويم .
از ديدگاه دكتر قمشه اي امور دنيوي و روزمره زندگي از اهميت ويژه
اي برخوردار بوده و بخش گيرا و انكار ناپذيري از حيات انسان بر روي
كره خاك را تشكيل مي دهد . او مي گويد مقصود عارفان از "دنيا "
تنها فراموشي خداوند و ارزشهاي معنوي الهي است و به گفته مولانا :
چيست دنيا ، از خدا غافل شدن
ني قماش و خانه و فرزند و زن
اما خوشتر آنكه لحظاتي چند از نگراني اينكه وقت ندارم و ملال
كارهاي روزمره و اخبار مضطرب كننده جنگ و تنش و حوادث و اينكه
بالاخره اوضاع فلوجه در عراق و موضع مارك ليتهام در مقابل جان
هاورد و اينكه جورج بوش به توني بلير چه گفته ، قيمت
بورس سهام و يا اينكه بالاخره ديويد بكهم با چند زن مدل و غيره
ارتباط داشته و . . . براحتي بگذريم و با خيالي آسوده و فكري
متمركز با استاد قمشه اي كمي بيشتر آشنا شويم . آنچه در زير مي
خوانيم چكيده اي است از گفتگوهاي متعددي كه با ايشان در ملبورن
داشته ايم .
بيوگرافي
حسين محي الدين الهي قمشه اي فرزند چهارم استاد فقيد مهدي الهي
قمشه اي و خانم طيبه تربتي در دي ماه 1318 ( ژانويه 1940 ) در
تهران به دنيا آمد . تحصيلات ابتدايي ، متوسطه و دانشگاهي را به
ترتيب در دبستان دانش ، دبيرستان مروي و دانشكده الهيات و معارف
اسلامي دانشگاه تهران تا درجه دكتري
(Ph.D.In Islamic Philosophy & Theology)
به پايان برد و نيز تحصيلات حوزوي و سنتي (Liberal
studies)را
نزد پدر و استادان ديگر دنبال كرد . پدر ايشان فيلسوف، مجتهد ،
شاعر و مترجم برجسته اي بودند و اولين و معتبرترين ترجمه فارسي
قرآن از كارهاي ايشان مي باشد . دكتر قمشه اي پس از پايان تحصيلات
دانشگاهي به كار تدريس در دانشگاه تهران و ساير مراكز آموزش عالي
در داخل و بعدها خارج كشور پرداخت و در كنار آن به تاليف و ترجمه
در زمينه عرفان و ادبيات و زيبايي شناسي مشغول شد . وي در سال 1358
قريب يكسال نيز رياست كتابخانه ملي ايران را عهده دار بود .
تحصيلات حوزوي يا سنتي يا همان Liberal
studies
شامل دوره كامل دروس و مباحث اسلامي مي باشد از جمله: اخلاق
(Ethics)
، منطق (Logic)
، فلسفه و
كلام
(Theology)
، فقه اسلامي (Islamic jurisprudence)
، زبان و ادبيات عرب ، ادبيات فارسي با تمركز بر شعراي عرفاني
منجمله نظامي ، مولانا ، سعدي ، حافظ و شبستري .
ايشان داراي همسر و دو فرزند ، يك پسر و يك دختر مي باشند . همسر
ايشان داراي درجه دكتري (ph.D.)
در رشته علوم و صنايع غذايي بوده و استاد دانشگاه علوم پزشكي شهيد
بهشتي و مولف و مترجم كتابها و مقالات در زمينه علوم غذايي مي باشد
. دكتر قمشه اي شاغل هيچ شغل رسمي نيست و كارش بيشتر به تدريس آزاد
در دانشگاهها و مراكز فرهنگي و تاليف و ترجمه كتاب گذشته و مي گذرد
.
همه آموزش هاي او در ايران صورت گرفته و زبانهاي انگليسي ، عربي و
فرانسه را نيز در ايران آموخته است . ساكن تهران است و سالي يكي
دوبار به مدت سه تا چهار هفته براي ايراد سخنراني به خارج كشور سفر
مي كند. وي در اكثر كشورهاي اروپايي ، كانادا ، امريكا ، هند ،
تاجيكستان و استراليا (ملبورن ، سيدني ، بريزبين) سخنراني داشته
است .
پيام آور عشق ، دكتر قمشه اي ، با خستگي ناپذيري تحسين بر انگيزش
همواره پيك آشنايي ايراني و غير ايراني با فلسفه و ادبيات غني
عرفاني ايران بوده و در اين راستا در دانشگاهها و مراكز علمي و
فرهنگي بيشماري در ايران و خارج از ايران تدريس و سخنراني داشته كه
از آن ميان مي توان تدريس فلسفه ، عرفان ، ادبيات و هنر در دانشگاه
تهران و ديگر دانشگاههاي ايران و همچنين دانشگاههاي لندن ، آكسفورد
، هاروارد ، پرينستن و بركلي كاليفرنيا را نام برد .
مجموعه سخنراني هاي ايشان در Temenos
Academy
لندن بين سالهاي 1994 تا 1996 درباره هنر و حكمت داستانسرايي در
مثنوي ، هفت داستان در زير هفت گنبد از حكيم نظامي ، عطار و قرآن
نيز نمايانگر اعتبار جهاني اين فيلسوف عاشق مي باشد .
دكتر قمشه اي همچنين با هنرهايي چون نقاشي ، موسيقي و خوشنويسي از
نزديك آشنايي دارد و در زمينه نقاشي و خوشنويسي آثاري از او به
نمايش گذاشته شده است . ايشان به موسيقي ارادت خاص دارد و آنرا بيش
از ساير هنرها در سخنرانيهاي خود ستوده و همگان را به آموختن آن
تشويق نموده است . به قول يكي از موسيقيدانان هيچيك از سخنرانيهاي
دكتر قمشه اي نيست كه در آن نكته اي درباره موسيقي نباشد .
دكتر
قمشه اي از حافظه درخشاني برخوردار است و به نظر مي رسد كه قرآن را
تقريبا از حفظ دارد و با مولانا و حافظ و نظامي و فردوسي چنان است
كه گويي ديوان آنها در پيش روي او گشاده شده است، بخصوص گلشن راز
شيخ محمود شبستري تماما در خاطر اوست . وي همچنين در ادبيات انگليس
و عرب نيز مي تواند ساعتها از حفظ ، اشعار و قطعاتي را بازگو كند .
دكتر قمشه اي اغلب روي اين نكته تاكيد دارد كه اگر جاذبه اي در سخن
اوست امتيازش به سعدي و حافظ و مولانا و بزرگان شرق و غرب باز مي
گردد و او تنها خود را توزيع كننده بخشي از فرهنگ جهاني در ميان
وارثان آن مي داند .
دكتر قمشه اي اميدوار است كه نسل جديد با توجه به امكانات شگفت
انگيز ارتباطي امروزه و با استفاده از آخرين پيشرفتهاي تكنولوژيكي
بتوانند چراغ فرهنگ جهاني را روشن نگه دارند و نصيحت فردوسي را
بجاي آورند كه فرمود :
به گفـــتار دانندگان راه جـوي
به گيتي بگرد و به هر كس بگوي
در بيان پيوند بين عرفان و علم و تكنولوژي نظر ايشان ، طبق
سخنرانيهاي مفصلي كه در اين زمينه داشته اند ، اين است كه تكنولوژي
حاكميت انسان بر ديوهاي بيروني يعني نيروهاي سركش طبيعي است و
عرفان حاكميت انسان بر ديوهاي دروني مانند حرص و كبر و كينه و
امثال آن است . بدين سان عرفان و تكنولوژي در هدف با هم بسيار
نزديكند و مي توان و بايد در ميان غوغاي تكنولوژي عارف نيز بود.
جوانان
استاد
قمشه اي معتقدند كه جوانان با ارزش ترين سرمايه هر جامعه بوده و در
اين دنياي پر آشوب كه رسانه ها و مراجع گوناگون باعث بوجود آمدن
پديده مضر انباشت و آلودگي اطلاعاتي گرديده اند ، ما مي بايست با
تمام نيرو به ياري آنان شتافته و راهي نو در پيش پاي آنها نهيم و
صدايي و نوايي تازه به گوش آنها برسانيم تا حداقل آنان حق انتخابي
ديگر نيز داشته باشند . به همين سبب استاد قمشه اي طرحي براي پرورش
فكري و فرهنگي جوانان در دست تهيه دارند با عنوان
سرمايه گذاري فرهنگي
. اين طرح شامل خلاصه سازي كتابهاي بزرگ جهان بر مبناي قضاوت
منقدان بين المللي ، ارائه مقالات و اشعار برجسته دنيا و معرفي
شيوه هاي مطالعه براي كسب فرهنگ جهاني مي باشد . كتاب 365 روز با
سعدي ايشان از اين گروه كتاب است كه چاپ گرديده و كتابهاي ديگر 365
روز در صحبت شكسپير ، 365 روز با ادبيات انگليس ( در قلمرو زرين )
، 365 روز در صحبت مولانا و 365 روز در صحبت قرآن نيز در دست چاپ
مي باشند . در كتاب 365 روز در صحبت قرآن علاوه بر ارائه و ترجمه و
تفسير امهات ( آيات كليدي ) كتاب آسماني ، دايره وسيع تاثير قرآن
بر ادب پارسي نيز به اختصار خاطر نشان خواهد شد. سخنرانيهاي وي كه
از شبكه 4 تلويزيون ايران و بعضا از شبكه جام جم پخش مي گردد نيز
در ميان جوانان طرفداران بسياري دارد .
سخنرانيهاي تلويزيوني
استاد
قمشه اي از حدود سي سال پيش يعني پس از در گذشت شادروان مهدي الهي
قمشه اي تاكنون در دانشگاهها و مراكز فرهنگي و فرهنگسراها به ايراد
سلسله سخنراني هايي درباره بزرگان ادب پارسي و مباحث زيبايي شناسي
در هنر و فلسفه و اخلاق اجتماعي پرداخته است . سخنرانيهاي اخير
ايشان ، از سال 1997 يعني حدود هفت سال است كه به صورت هفتگي از
تلويزيون ايران پخش مي شود . البته چنانچه اشاره شد سخنرانيها براي
تلويزيون يا مصاحبه و شركت در برنامه هاي تلويزيوني يا راديويي
انجام نشده است بلكه پس از انجام سخنراني در مراكز ياد شده
تلويزيون ايران اقدام به پخش بعضي از آنها مي كند .
طبق
آمار مجله سروش ، سخنرانيهاي ايشان پر بيننده ترين برنامه ها بعد
از اخبار بوده و حتي از برنامه هاي ورزشي و سريال هاي تلويزيوني
نيز بينندگان بيشتري دارد . از خصوصيات جالب اين سخنرانيها تنوع
بينندگان است كه از نوجوانان تا سالخوردگان و از عامه مردم تا خواص
را در مشاغل گوناگون و با مواضع اجتماعي و مذهبي متفاوت شامل مي
شود .
اسلام
استاد
قمشه اي اسلام را با ديد عرفاني مي نگرد و معتقد است كه احكام ديني
در همه اديان الهي از جمله اسلام بايد چنان تفسير شود كه با فطرت
الهي انسان هماهنگ باشد . چنانكه در قرآن آمده است خداوند انسان
را بر فطرت خود آفريد و پيامبر فرموده است هر چه شرع بدان حكم
كندعقل نيز بر همان حكم خواهد كرد .
زن از ديدگاه عرفاني
او
درباره خانمها نظرات خاص عرفاني دارد از جمله اينكه زن در مقام
معشوقي قرار دارد و مظهر معشوقيت و محبوبيت خداوند در روي زمين است
. به همين سبب در ادب تغزلي عرفاني پارسي همه جا معشوق مطلق كه
خداست در صورت زن وصف مي شود و مقصود از دخترپادشاه چين و بت چيني
يا دختر چيني جلوه و جمال الهي است .
گــيرم كه نبيني رخ آن دختر چيني
از گردش او گردش اين پرده نبيني ؟
تاليفات و مقالات و سخنرانيها
حاصل كار و تلاش خستگي ناپذير استاد قمشه اي تاكنون مجموعه با
ارزشي از صدها كتاب و مقاله و سخنراني بصورت صوتي و تصويري مي
باشد . براي فهرست كامل اين مجموعه پر ارزش به وب سايت ايشان
www.persianwisdom.org
رجوع نمائيد . در ضمن دكتر قمشه اي وعده داده اند كه پيش از بازگشت
به ايران از استراليا فهرست يكصد جلد كتاب ممتاز جهان را در اختيار
كانون ايرانيان ويكتوريا قرار دهند . اين ليست بزودي روي وب سايت
كانون
www.iranian-vic.org.au
و همچنين وب سايت ايشان در اختيار همگان قرار خواهد گرفت .
تهاجم غير فرهنگي
تفكر جهاني استاد قمشه اي نشئت از اين اعتقاد مي گيرد كه "تهاجم
فرهنگي" مشكل شرق نيست بلكه " تهاجم غير فرهنگي" است كه مشكل زاست
.چه بسا فرهنگ اصيل غرب و همه كشورهاي جهان
مي تواند مايه تعالي و رشد معنوي همگان باشد. چنانكه فرهنگ اصيل
شرق نيز براي غربيان پيوسته سرچشمه الهام و معرفت بوده است. او مي
گويد فرهنگ نور الهي است ، از هر كجا بتابد آنجا مشرق است و آن
نور در سه جلوه ظاهرمي شود كه عبارتند از
زيبايي ، دانايي و نيكويي
. جامعه با فرهنگ جامعه اي است كه در آن به زيبايي و دانايي و
نيكويي بيش از هر چيز بها داده مي شود و ثروت و قدرت و دولت و مقام
و منصب همه در خدمت اين سه ارزش قرار مي گيرند .
پيام دكتر قمشه اي در همه سخنرانيهايش بر محور علم و هنر و اخلاق
مي گردد . تعريف ايشان از اين سه ارزش متعالي چنين است كه شناخت
نظام و هارموني عالم ، علم است ، احساس نظام و هارموني و خلق و
ارائه تناسبات تازه هنر است و عمل كردن بر طبق هارموني هاي درون و
بيرون اخلاق را تشكيل مي دهد . هدف علم رسيدن به حقيقت و هدف هنر
كشف و ارائه زيبايي و هدف اخلاق رسيدن به خير و سعادت است و اين هر
سه يعني حقيقت ، زيبايي و خير ، سه جلوه از يك ذات هستند . آنچه
خير است زيباست و حقيقت دارد ، آنچه زيباست خير است و حقيقت دارد و
آنچه حقيقت دارد خير است و زيباست . شعر معروف زير از جان كيتز
(John Keats)
انگليسي كه بخش اول آن از افلاطون گرفته شده مبين همين ديدگاه در
فرهنگ غرب است :
“Beauty is truth
، truth beauty،
That is all ye know on earth،
and all ye need to know”.
گردآوري
: حميد همايوني
كانون ايرانيان ويكتوريا
فروردين 83- ملبورن
( آوريل 2004 )
|
